Risico of onzekerheid

Wat is het verschil tussen doen alsof je het weet, en onzekerheid kunnen dragen?

We behandelen onzekerheid graag als een risico. We analyseren, we modelleren, we dekken ons in. Alleen: bij echte onzekerheid zijn precies de ontbrekende variabelen bepalend. Eisenhower wist het al: plannen zijn waardeloos, maar planning is alles.

Frank Knight zette dat onderscheid in 1921 op scherp. Risico kun je berekenen, spreiden en verzekeren: de variabelen zijn gekend. Onzekerheid is iets anders. Daar beweegt het kader zelf nog, en verschuiven de regels terwijl je speelt. Je weet gewoon niet wat je niet weet.

Ik merk het in de natuur, waar ik groepen begeleid. Op een via ferrata, een steile rots die je beklimt met een stalen kabel en ijzeren laddertjes, lijkt het gevaarlijk, en toch is het risico beheersbaar: leeflijnen die altijd ingeklikt blijven, mensen die elkaar aan het touw beveiligen, training en ervaring. We kennen de risico’s en kunnen ze opvangen. Tegen onzekerheid klik je niet zomaar een tweede leeflijn in. Die heb je te dragen.

De roepende gans en de opbollende egel

Risico zoeken is iets anders dan onzekerheid dragen. Twee figuren staan dat dragen in de weg.

De gans maakt zich groot, roept het hardst en stuift naar voren. Hij doet alsof hij de uitkomst al kent, alsof hij een kristallen bol bezit. Mensen volgen graag wie veel zekerheid uitstraalt, en juist daar zit het gevaar. Die bravoure richt meer schade aan dan de risico’s zelf. Bij de politieke leiders van vandaag zie je het volop. Zo wordt geopolitiek al snel egopolitiek, zoals Koen Schoors het treffend benoemde op Het Nieuwe Normaal.

De egel bolt zich op en beweegt niet meer, juist omdat het spannend wordt. Die verlamming noemde ik eerder handelingsverlegenheid, in Nieuw normaal, sterke moraal. De een doet alsof hij alles weet, de ander durft niets meer. Geen van beiden draagt de onzekerheid.

De leider hoeft de toekomst niet te kennen. Hij moet sterk genoeg staan om aanwezig te blijven terwijl niemand ze kent.

Daar ligt ook de winst. Knight zag het al: ze beloont niet wie het meeste risico neemt, maar wie onzekerheid kan dragen zonder zekerheid op succes. Waarde ontstaat net waar anderen schijnzeker worden of stilvallen. Soms heel concreet: een opdracht, een markt, een toekomst die opengaat omdat jij bleef bewegen.

Wat beweging mogelijk maakt

Vorige maand liep ik de Skye Trail in Schotland, met twee goede vrienden. Op een punt wilden we van het platgetreden pad af, een stuk zelf iets nieuws verkennen. Recht omhoog, over steile rotsen met losse stenen, naar de top van de kliffen, een weg waar niemand ons leek te zijn voorgegaan. Aanlokkelijk en onzeker. Het alternatief was de lange weg om, het pad dat we al kenden.

Eén vriend hield halt en durfde aan te geven dat het hem niet haalbaar leek. We zijn pas verder gegaan toen we er kaders rond zetten. Iedereen moest het zien zitten, anders deden we het niet. We mochten op elk moment stop zeggen. En we gingen nooit zo ver dat we niet meer terug konden. De weg terug bleef altijd open.

Pas met die afspraken durfden we met z’n drieën de steile kant op.

Grenzen en een achterdeur beperken de durf niet. Ze maken ze mogelijk. Het is als pasrecht: hoe explicieter je het geeft, hoe minder mensen het nodig hebben.

“Probeer gerust” roepen vanuit een comfortabele zetel klinkt vrijgevig, maar het is leeg. Wie zelf vlot door een passage gaat, ziet niet altijd waar een ander vastloopt. Zijn voorbeeld helpt pas wanneer hij begrijpt welke steun de ander nodig heeft. Buiten zie je snel of steun echt steun is.

Leiderschap is brengen wat de groep op dit moment mist.

Soms is dat een opening. En soms focus. Soms een grens. Of soms net ruimte. Het punt is niet dat je het omgekeerde doet. Het punt is dat je ziet wat ontbreekt.

Dragen betekent richting durven geven terwijl je zelf nog zoekt, en bijsturen zodra je aannames niet meer kloppen. Soms blijkt het nieuwe pad dat haalbaar leek toch te steil of te kostelijk. Dan keer je terug, of neem je de weg die je openhield. Dat is geen falen. Het is dragen.

Je hoeft mensen niet te zeggen hoe. Dat weten ze zelf. Je geeft richting, en je blijft erbij terwijl zij hun weg zoeken.

Iedereen met een gezond ego, ook ik, kent het gevoel dat de eigen blik versmalt. Dat is het moment om stil te staan en te merken wat er gebeurt. Pas daarna kun je zien wat een groep mist, en genoeg stevigheid organiseren om weer met goesting te bewegen.

Stay Human.

Ik ben Kobe. Ik ben gevormd als psycholoog. Als directeur van een opvangcentrum voor vluchtelingen bij Fedasil, als trainer en consultant in Ethiopië, en nu als Executive Director van Outward Bound Belgium. Wat mensen drijft, verbindt en soms tegenhoudt: daar blijf ik graag nieuwsgierig naar. Van boardroom tot rotswand is de rode draad in mijn leven hoe we mens kunnen blijven in een wereld die dol draait.

Bronnen

Frank Knight, Risk, Uncertainty and Profit. Houghton Mifflin, 1921.

Geert Janssens, Eeuwig Ondernemen. Etion. (vindplaats van het Knight-kader)

Dwight D. Eisenhower, Remarks at the National Defense Executive Reserve Conference, 14 november 1957.

Koen Schoors, lezing op Het Nieuwe Normaal, Outward Bound Belgium, 2026. https://www.outwardbound.be/nl/nieuws/het-nieuwe-normaal