Ik wist me altijd voorop te plaatsen
Vorige week nog: file op de ring, auto aan de kant gezet, vouwfiets uit de koffer, tot aan het station gereden en alsnog eerder op bestemming. Trein, fiets, benen, auto — de combinatie bracht me overal. En meestal als eerste.
Ik had geen schrik om ingehaald te worden. Niet omdat ik de snelste was, maar omdat ik wist hoe ik me vooraan hield. Ik bleef me aanwezig stellen.
Maar is dat vandaag nog zo?
Van handen naar hoofden
Nieuwe technologieën hebben tot op heden macro-economisch meer jobs opgebracht dan ze vernietigden. Maar dat ging niet zonder schokken, niet zonder faillissementen, niet zonder families die hun zekerheid zagen verdampen. Het grote plaatje troost weinig als jij degene bent wiens beroep wegvalt.
Eerst verloren de handen terrein. Mensen die vuile handen maakten werden vervangen door stevige machines. Daarna kwamen de routines. En nu merken mensen die gewend waren met hun hoofd te werken dat ook een groot deel van hun denkkapaciteit naar AI verschuift.
Advocaten. Journalisten. IT’ers. Mensen van wie we het niet verwachtten.
En bovendien: we weten vandaag helemaal niet zeker of deze combinatie van robotisering, automatisering en AI opnieuw nieuwe jobs zal opbrengen waar mensen zich zinvol mee bezig kunnen houden. Die zekerheid van vroeger is er niet meer.
En ik? Voel ik ondertussen dat ook ik ingehaald kan worden? Neem nu marketing voor Outward Bound. Of specifiek een event als Het Nieuwe Normaal in de markt zetten. Blijf ik erin slagen gehoord te worden?
Als jonge man speelde ik contrabas. Groot, zichtbaar, aanwezig. Een instrument dat je zag staan voor je het hoorde. Misschien paste dat wel bij mij. Ik denk dat ik altijd wel manieren vond om niet naar de achtergrond te verdwijnen.
Maar vandaag kan iedereen zorgen voor een versterker of een klankkast zo groot als die van mijn bas. Agencies, systemen, bedrijven, mensen zoals ik: allemaal proberen we door hetzelfde lawaai heen te komen. “Als er zoveel uitgezonden wordt, lezen en luisteren we steeds minder. Ook wanneer we de afzender kennen.”
Daardoor verschuift de vraag. De machine kan altijd meer produceren dan ikzelf. Luider spelen is dus geen antwoord meer. En zo wordt de vraag: welk stuk wil ik spelen? Voor wie? In welk ensemble?
De hoek opgeven
Bij Outward Bound geven we soms een opdracht die klinkt als volgt: “Jullie krijgen voorbereidingstijd, daarna gaan jullie geblinddoekt naar buiten om met een touw twee overlappende vierkanten op de grond te leggen.”
Als de groep meer dan acht mensen telt, tellen sommigen de hoeken, maken de rekening en concluderen: ik ben hier niet nodig. Ik loop toch maar in de weg. De opdracht raakt ook zonder hun actieve bijdrage opgelost.
Gewoon blijven staan lijkt even een oplossing.
Maar als we nadien doorvragen, klinkt het zelden bevredigend. Mensen vonden het vreemd om erbij te zijn en tegelijk geen echte plek te hebben. Soms zelfs pijnlijk. Nog pijnlijker wanneer anderen niet opmerken dat iemand er voor pietsnot bij stond.
We kunnen de machine laten draaien. Maar ondertussen moeten we ook de vraag stellen wat er met ons talent en onze kunde gebeurt als wij gewoon blijven staan.
Want dat is een keuze die ik niet wil maken.
Een uur misschien. Een loopbaan niet.
Elke laag heeft zijn beurt gehad
Fysiek werk → machines
Herhaling → robots
Procedures → automatisering
Kennis en oordeel → AI
En nu?
Wat ik zeker weet: een machine organiseert geen goesting. Ze geeft geen richting. Ze voelt niet aan wat een team nodig heeft. Ze merkt niet wanneer iemand aan het afhaken is. Ze weet niet waar iemand opnieuw uitgenodigd moet worden om zijn talent in te brengen.
Dat blijft mensenwerk. De vraag is hoe je dat organiseert — en hoe je er zelf gevoed van blijft.
Daar schreef ik eerder over in mijn vorige nieuwsbrief, Het probleem was opgelost. Het team had het niet opgelost: toen ik de vraag stelde wat er overblijft als de machine het snelle werk overneemt? Die vraag wordt hier concreter.
Werk dat klopt
Dat besef kwam vorige maand binnen op het trouwfeest van een goede vriend.
De namiddag begon bij Hilde van Pepper & Mint in Borgerhout. Ze heeft haar huiskamer omgevormd: een open keuken, een grote gedekte tafel, seizoensingrediënten. Een ploeg rond zich die ze betrekt. Alles op maat van die twee mensen: wie ze zijn, wie ze hadden uitgenodigd, wat die dag moest kloppen.
Op een bepaald moment ging het aan tafel over werk. Welke job heb jij?
Sommige beroepen klinken groter dan andere. Maar ik voelde het heel duidelijk: wat Hilde doet, is een prachtig antwoord op de vraag wat zinvol werk kan zijn. Ze brengt mensen samen. Ze maakt iets op maat. Ze zorgt dat een belangrijke dag niet alleen georganiseerd wordt, maar ook klopt. Voor wie trouwt. Voor wie mee aan tafel zit.
Dat is mensenmaat. Niet klein. Niet zonder ambitie. Wel zo georganiseerd dat mensen zich gezien voelen en dat het werk betekenis krijgt.
Dat herken ik ook bij Outward Bound. Wij kunnen met honderd mensen werken. Maar dan organiseren we het zo dat mensen ook in kleinere cirkels kunnen zoeken, spreken en bijdragen. Niet omdat schaal fout is. Wel omdat betrokkenheid een plek nodig heeft waar iemand je naam kent, je bijdrage ziet en merkt wanneer je dreigt stil te vallen.
Waar zinvol werk begint
Is er nog werk voor mij? Ja. Maar misschien minder in harder zenden, sneller produceren of groter spelen. Meer in preciezer kiezen waar mijn talent en kunde werkelijk iets doet. In contact dat wederkerig is. In groepen waar mensen hun hoek niet opgeven, maar opnieuw onderzoeken welke bijdrage van hen gevraagd wordt.
Dat is ook de vraag die we op 11 juni meenemen naar Het Nieuwe Normaal in De Hoorn in Leuven. Hoe blijf je als leider richting geven wanneer de kaart veranderd is? Waar zit nog werk dat menselijk, zinvol en blijvend van waarde is? De machine zal veel kunnen. Precies daarom moeten wij opnieuw kiezen waarvoor we onze tijd, aandacht en talent willen gebruiken.
Stay Human.
Ik ben Kobe. Ik ben gevormd als psycholoog. Als directeur van een opvangcentrum voor vluchtelingen bij Fedasil, als trainer en consultant in Ethiopië, en nu als Executive Director van Outward Bound Belgium. Wat mensen drijft, verbindt en soms tegenhoudt: daar blijf ik graag nieuwsgierig naar. Van boardroom tot rotswand is de rode draad in mijn leven hoe we mens kunnen blijven in een wereld die dol draait.
Bronnen
Stefan Klein, Tijd. Een gebruiksaanwijzing. Nieuw Amsterdam, 2006. Alain de Botton, Vreugden en Verdriet van het Werk. Atlas, 2009. Jochanan Eynikel, Morele Intuïtie. LannooCampus, 2025. Martha Nussbaum, Niet voor de winst. Ambo Anthos, 2012. Koen Schoors, Alles wordt anders… en beter. Borgerhoff & Lamberigts, 2024.